Bir iş kazası yaşandığında ilk saatlerde yapılanlar hem yaralının sağlığı hem de işverenin yasal durumu açısından belirleyicidir. Kazanın doğru kayıt altına alınması, süresinde bildirilmesi ve nedenlerinin araştırılması, 6331 sayılı Kanun ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında işverenin yükümlülüğüdür.
İş kazası nedir?
5510 sayılı Kanun'a göre sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışına gönderildiğinde, emzirme izninde veya işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişte meydana gelen ve onu bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olay iş kazası sayılır. Yani kaza yalnızca üretim hattında değil, servis aracında veya müşteri ziyaretinde de yaşanabilir.
Kazadan hemen sonra yapılması gerekenler
- İlk yardım ve sağlık hizmeti: Yaralıya ilk müdahale yapılır, gerekiyorsa 112 aranır ve sağlık kuruluşuna sevk edilir.
- Alanın güvenliğe alınması: Kazaya neden olan makine durdurulur, alan çevrilir; ikinci bir kazanın önüne geçilir.
- Delillerin korunması: Olay yeri mümkün olduğunca bozulmadan fotoğraflanır, tanıkların isimleri not edilir.
- İSG ekibinin bilgilendirilmesi: İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi aynı gün bilgilendirilir.
Bildirim süresi
İşveren, iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirmekle yükümlüdür. Bildirim e-Bildirge sistemi üzerinden "İş Kazası ve Meslek Hastalığı e-Bildirim" ekranından yapılır. Meslek hastalığı ise, işyeri hekimi veya sağlık hizmet sunucusu tarafından işverene bildirildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde SGK'ya iletilir.
Bildirimin süresinde yapılmaması idari para cezasına yol açar; ayrıca kaza nedeniyle yapılacak masraflar için işverene rücu edilebilir.
Kaza araştırması
Bildirim yükümlülüğün yalnızca bir kısmıdır. Asıl önemli olan, aynı kazanın tekrar yaşanmamasıdır. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, işveren ve çalışan temsilcisiyle birlikte kazanın kök nedenini araştırır:
- Kaza anında hangi iş, hangi ekipmanla yapılıyordu?
- Risk değerlendirmesinde bu tehlike var mıydı, tedbir uygulanıyor muydu?
- Çalışan bu iş için eğitim almış mıydı, kişisel koruyucu donanım kullanıyor muydu?
- Talimat, bakım ya da denetim eksikliği var mıydı?
Araştırma sonucunda risk değerlendirmesi güncellenir, düzeltici faaliyetler sorumlu ve termin tarihiyle belirlenir. Kazaya uğrayan çalışana işe dönüşünde, kazanın nedenleri ve korunma yolları hakkında ek eğitim verilir.
Ramak kala olayları da kaydedin
Kimsenin yaralanmadığı ama yaralanabileceği olaylar, yani ramak kala olayları, bir sonraki kazanın habercisidir. 6331 sayılı Kanun, işverenin işyerinde meydana gelen ve ölüm ya da yaralanmaya yol açmayan ancak çalışan veya ekipman açısından zarar verme potansiyeli olan olayları da incelemesini ister. Çalışanların bu olayları cezalandırılma kaygısı olmadan bildirebildiği bir sistem kurmak, kaza sayısını azaltmanın en etkili yollarından biridir.
Belgelemeniz gerekenler
- SGK e-bildirim çıktısı
- Kaza tutanağı ve tanık ifadeleri
- Olay yeri fotoğrafları
- Kaza araştırma raporu ve düzeltici faaliyet planı
- Güncellenmiş risk değerlendirmesi
- Çalışana verilen ek eğitimin kaydı